Podsłuchujemy internetowy głuchy telefon: listy łańcuszki, miejskie legendy, pogłoski, mistyfikacje, faktoidy, owcze pędy i koty w butelkach.

Dnia 12 stycznia 2010 r. w audycji Zapraszamy do Trójki prowadzący przeczytał mejla od słuchaczki z Poznania. Chodziło o następującą zabawną historię: dzieci ulepiły bałwana, ktoś złośliwie rozjechał go samochodem, dzieci ulepiły drugiego bałwana, znów został rozjechany, następnego dnia dzieci ulepiły trzeciego, tym razem... na hydrancie.

Przytoczona na antenie Trójki opowieść zapachniała mi legendą miejską, zainspirowało mnie to do internetowych poszukiwań (niestety nie udało mi się odnaleźć archiwalnego nagrania, całą sprawę znam z drugiej, a właściwie trzeciej ręki). I faktycznie udało się upolować nowy wątek legendowy, nowy dla mnie, bo historia krąży w różnych wariantach przynajmniej od dziesięciu lat!

Przytoczmy jeden z przykładów:

[...] Przypomina mi to historię z bałwankami. Był sobie wredny facet, który rozjeżdżał dzieciom samochodem bałwanki. Co dzieci ulepiły to on rozjeżdżał. Pewnego razu dzieci ulepiły ślicznego bałwanka na hydrancie. Duży im wyszedł ten bałwanek. I Pan Wredotek z impetem spróbował go rozjechać. [1]

Oto jedna z wcześniejszych wersji (rok 2003):

...w technikum u znajomych był gość, który lubił rozjeżdżać samochodem (jeep) bałwany postawione przez dzieciaki... kumple wkurzeni, że ktoś szczylom zabawę psuje postawili bałwana na hydrancie... [2]

W licznych wariantów nie pojawia się motyw zemsty, pirata drogowego spotyka po prostu zasłużona kara, wymierzona przez bezosobową sprawiedliwość:

no i sztandarowy przyklad jednego z samochodowych maniaków, ktory na Piatkowie [dzielnica Poznania] "rozwscieczony" kilkusekundowym czekaniem na to, az dzieciaki obrzucajace sie sniegiem zejda z przejscia dla pieszych, wjechal na osiedlowy trawnik, rozgonil pieszych i próbowal rozjechac sniegowego balwana - lecz okazalo sie, ze to oblepiony sniegiem hydrant. [3]

Niekiedy dokładniej wskazywani są główni (poza bałwanem) bohaterowie opowieści, chodzić może o osobników preferujących sportowe stroje...

[...] Kolega raz mi opowiadał jak u niego na wsi łepki po 19 lat dorwali BMW (niewiem z którego roku dokładnie). Okres zimowy, auto zapakowane pięcioma osobnikami w dresach, "lans" przez wioche. Plac po dawnym składowisku węgla, dosyć rozległy teren więc... wypróbujemy co nasza maszynka potrafi:P Kilka bączków,kółeczek,zrywów itp...w oddali widać jak dzieci ulepiły bałwana ze śniegu :)) Oczywiście odrazu głupi pomysł- "fajnie jakby z tego bałwana nic nie zostało" ;] Tak więc jedynka-gaz,dwójka-gaz,trójka-gaz, do bałwana już tylko 10 metrów...5......3...2...1... BUM!!! Zgadnijcie co sie okazało:P Swoistym stelażem,ramą tego śniegowego bałwana okazał sie...... hydrant :o [...] [4]

... lub policjantów:

Słyszałem o policjantach w jednostce x, którzy patrolowali ulice miasta na nocnej zmianie w zimę. Nie wiadomo dokładnie co nimi kierowało jednak chcieli sobie przejechać radiowozem bałwanka, który stał na placu targowym. Rozpędzili sie i uderzyli w baławanka. Jakie było zdziwienie gdy rozwalili radiowóz i okazało się że to był hydrant obklejony bałwankiem. Fakt ten potwierdził mi jeden z funkcjonariuszy tej KPP i powiedział że to było w 1997r. a plotki słyszałem z wielu różnych źródeł. [5]

Podobnie jak w przypadku niektórych innych humorystycznych legend miejskich istnieje „zestalona” wersja opowieści krążąca w internecie na zasadzie „kopiuj i wklej”:

Znajomy pojechał zimową porą z 6-cio letnim synkiem do salonu Alfa Romeo po odbiór nowego samochodu. Po wyjechaniu z salonu synek zauważył stojącego na pustym parkingu niewielkiego bałwanka.

- Tato! pukniemy bałwanka? - z uśmiechem zapytał...

Tata widząc uśmiechnięta twarz swego dziecka docisnął pedał gazu i skierował się na bałwanka, już po chwili siedział zdziwiony w samochodzie w którym zadziałały wszystkie poduchy.

Bałwanek okazał się być ulepiony na hydrancie. Samochód z rozwalonym dokumentnie przodem już na holu wrócił do salonu wśród owacji na stojąco pracowników. [6]

Ile lat ma bałwańska historia? Najstarsze przytoczenie, jakie udało mi się wyszperać w internecie, pochodzi z końca 1999 roku:

Słyszałem historię w której gość potrącił dla jaj śnieżnego bałwana stojącego przy drodze, i okazało się że dzieci oblepiły hydrant... [7]

Przeglądając te wszystkie wersje widzimy, jak przez lata doskonaliła się opowieść. Najpierw dodano motyw zemsty, zawsze nośny. Ostatnio pojawiło się, charakterystyczne dla folkloru, trzykrotne powtórzenie (puenta przy trzecim powtórzeniu). I taką opowieść usłyszeliśmy w radio.

Środki masowego przekazu (w tym przypadku radio) bywają silnym „wzmacniaczem” cyrkulacji legend miejskich. Tak stało się z opowieścią o bałwanie na hydrancie — bardzo szybko pojawiły się na internetowych forach odwołania do mejla przytoczonego na antenie Trójki [8]. Co zabawne, legenda zatoczyła koło, z radiowej anteny zdążyła już pójść z powrotem w świat:

wczoraj wieczorem [13 lutego 2010!] u mnie na wsi dzieciaki ulepily balwana i ktos im tego bałwana rozjechal samochodem. To ulepily nastepnego i tez ktos znowu im rozjechal.

Trzeciego ulepily na hydrancie. [9]

przypisy

[1] wypowiedź internauty „joosefmaryn” w komentarzu do wpisu Oczy na blogu Defendo, 28 sierpnia 2008, http://defendo.blox.pl/2008/08/Oczy.html, data dostępu: 14 stycznia 2010

[2] wypowiedź internauty „KHOT” forum PurePC.pl w wątku Wariactwa w akademiku part ONE, 11 grudnia 2003, http://forum.purepc.pl/Osla-laczka-f7/Wariactwa-akademiku-part-t53861.html&pid=640280, data dostępu: 14 stycznia 2010

[3] wypowiedź internauty „SebaeL” na grupie pl.misc.samochody otwierająca wątek [OT] Ci niedobrzy kierowcy..., 14 grudnia 2004, http://groups.google.pl/group/pl.misc.samochody/browse_thread/thread/bac3740b5af5d236, data dostępu: 14 stycznia 2010

[4] wypowiedź internauty „Paweł_Kg” na Passat forum w wątku najdurniejsza rzecz jaką zrobiliście ze swoim autem?, 3 sierpnia 2008, http://forum.vw-passat.pl/archive/index.php/t-16506.html, data dostępu: 14 stycznia 2010

[5] wypowiedź internauty „maly126” otwierająca wątek [FUN] złota pała - policyjny konkurs na forum FrazPC, 21 lutego 2006, http://www.frazpc.pl/b/133511, data dostępu: 14 stycznia 2010

[6] najstarsze przytoczenie, jakie udało mi się odnaleźć pochodzi z wpisu internauty „Bobesh” na portalu JoeMonster.org pt. Autentyki XXXIV - bałwanek, bankowcy i wojaże, 4 kwietnia 2004, http://www.joemonster.org/art/3117/Autentyki_XXXIV_balwanek_bankowcy_i_wojaze, data dostępu: 14 stycznia 2010; istnieje też wersja z dopiskiem AUTENTYK Z SALONU FIATA II, zob. np. wypowiedź internautki „joanna.j23” na Forum PCK w wątku Galeria Śmiechu, 24 lutego 2007, http://www.pck.pl/forum/viewtopic.php?p=7251, data dostępu: 14 stycznia 2010

[7] wypowiedź Jarosława Kocika w wątku Potrąciłem go... na grupie dyskusyjnej pl.misc.samochody, 30 grudnia 1999, http://groups.google.pl/group/pl.misc.samochody/msg/8fe8eba029a8b0cd, data dostępu: 14 stycznia 2010

[8] zob. np. wypowiedź internauty „centaurek” na Forum Familie.pl otwierająca wątek Bałwanek, czyli dzieci też sprytne są... 14 stycznia 2010 http://familie.pl/Forum-5-97/m111555,Balwanek-czyli-dzieci-tez-sprytne-sa.html, data dostępu: 14 stycznia 2010

[9] wypowiedź internauty „wentyl” na forum Transalp, 14 stycznia 2010, http://www.transalpclub.pl/forum/viewtopic.php?f=68&p=47346, data dostępu: 15 stycznia 2010