Podsłuchujemy internetowy głuchy telefon: listy łańcuszki, miejskie legendy, pogłoski, mistyfikacje, faktoidy, owcze pędy i koty w butelkach.

komentarz

Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością przytoczona powyżej historyjka opisuje wydarzenia, które nigdy nie miały miejsca, w każdym razie z Albertem Einsteinem w roli głównej. Po pierwsze bowiem, nigdzie nie została odnotowana przez biografów wybitnego fizyka. Po drugie stoi w sprzeczności z tym, co wiemy na temat przekonań religijnych i etycznych Einteina. Otóż Albert Einstein nie wierzył w istnienie osobowego Boga:

Koncepcja osobowego Boga jest mi zupełnie obca i uważam ją wręcz za naiwną. [3]

Trzeba jednak stwierdzić, że nazwanie Einsteina ateistą byłoby nadużyciem, trafniejsze byłoby chyba przywołanie kategorii panteizmu:

Nie potrafię wyobrazić sobie osobowego Boga, wywierającego bezpośredni wpływ na uczynki ludzi. (...) Moja religijność polega na pokornym uwielbieniu nieskończenie doskonałego bytu duchowego, który przejawia się w tej drobnej cząstce rzeczywistości, jaką (...) jesteśmy zdolni ogarnąć naszym rozumem. [4]

W kwestii zła prawdziwy Einstein też ma odmienny pogląd niż „Einstein” z historyjki:

Koncepcja Boga, który nagradza i karze, jest nie do przyjęcia z tego prostego powodu, że uczynki człowieka zdeterminowane są w sposób konieczny poprzez czynniki zewnętrzne i wewnętrzne, a zatem w oczach Boga nie może on być za nie odpowiedzialny w większym stopniu, aniżeli obiekt nieożywiony odpowiedzialny jest za sposób, w jaki się porusza. (...) Moralność człowieka zależy od zdolności współodczuwania z innymi ludźmi, wykształcenia oraz więzi i potrzeb społecznych; żadna religia nie jest do tego potrzeba. Człowiek byłby zaiste żałosną istotą, gdyby kierował się w życiu wyłącznie strachem przed karą i nadzieją na nagrodę po śmierci. [5]

Jak widzimy, Albert Einstein głosił swego rodzaju rozdział religii (i Boga) od moralności. Nijak to ma się do słów pseudo-Einsteina z internetowej historyjki: zło jest nieobecnością Boga w ludzkich sercach, jest brakiem miłości, człowieczeństwa i wiary.

pochodzenie fałszywki

Apokryficzna opowiastka o Einsteinie krąży na całym świecie w wielu wersjach językowych. W polskim internecie można zresztą odnaleźć inne warianty niż przytoczone powyżej [6].

Oto fragmenty angielskiej wersji fałszywki:

A university professor challenged his students with this question. "Did God create everything that exists?"

A student bravely replied yes, he did!"

"God created everything?" The professor asked.

"Yes, sir," the student replied.

The professor answered, "If God created everything, then God created evil since evil exists, and according to the principal that our works define who we are then God is evil."

[...]

In fact, we can use Newton's prism to break white light into many Colors and study the various wavelengths of each color.

[...]

"Evil is the result of what happens when man does not have God's love present in his heart.

"It's like the cold that comes when there is no heat or the darkness That comes when there is no light."

The professor sat down.

The young man's name:
------------------------ Albert Einstein -----------------------

Najstarsza wersja tego angielskiego tekstu, jaką udało mi się wyszperać w internecie, pochodzi z 2004 roku [7].

Trudno powiedzieć, czy pierwowzór historyjki sformułowano właśnie w po angielsku, czy w jakimś innym języku i czy polskie wersje przetłumaczono z języka angielskiego czy z wersji w innym języku (zresztą mogło to wyglądać różnie w przypadku różnych wariantów).

Ciekawe, że w wersji polskiej pojawia się pryzmat Nicola (w wariancie I/II — błędnie „Nicholsa”), zaś w wersji angielskiej — „pryzmat Newtona”.

Einstein jako archetyp mędrca

Pseudo-Einstein z przytoczonej historyjki to pseudo-Einstein kultury masowej, mający niewiele wspólnego z prawdziwym Einsteinem, jego dokonaniami naukowymi i rzeczywistymi (słusznymi czy nie, to osobna sprawa) przekonaniami co do spraw pozanaukowych. Einstein z krwi i kości został zredukowany do wizerunku geniusza z rozwichrzonymi włosami i do roli bezwolnej „kukły”, której można przypisać, co się chce. Jak sam Einstein zauważył:

Opublikowano już o mnie całe tony tak bezczelnych kłamstw i czczych wymysłów, że dawno wpędziłyby mnie do grobu, gdybym zwracał na nie jakąkolwiek uwagę. [8]

przypisy

[1] zob. np. wypowiedź internauty „renova PL” na Forum Norwegia, otwierająca wątek całkiem ciekawa historyjka, 10 marca 2009, http://www.forumnorwegia.net/viewtopic.php?t=23559, data dostępu: 26 kwietnia 2009

[2] zob. np. komentarz internauty „~Henryk <><” pt. E I N S T E I N - i wiara BOGA ......... do artykułu "Trzy małe litery, jeden wielki problem: B-Ó-G", 20 listopada 2008, http://wiadomosci.onet.pl/forum.html?forumhash=MjU3LDE1LDExLDUwNDcxOTY4L..., data dostępu: 26 kwietnia 2009

[3] Einstein w cytatach, zebrała Alice Calaprice, przeł. Marek Krośniak, Prószyński i S-ka, Warszawa 1997, s. 164

[4] Ibid., s. 156

[5] Ibid., s. 157

[6] Jako że wystąpiły one w internecie jednokrotnie, nie przytaczam ich tutaj. Zob. np. wpis na blogu internauty „poldek”, Zagadka "istnienia" zła... . 30 listopada 2008, http://poldek34.salon24.pl/104463.html, data dostępu: 26 kwietnia 2009

[7] wypowiedź anonimowego internauty, Does Evil exist? 25 sierpnia 2004, http://nogod.tribe.net/thread/52c358bf-02dc-4821-baed-92af681d2470, data dostępu: 26 kwietnia 2009

[8] Einstein w cytatach, s. 44